چكيده

عطار نيشابوري شاعري عارف است و عرفا، هستي خود را در خدمت سعادت بشري مي‌دانند. با توجه به نابه‌ساماني اوضاع اجتماعي و سياسي ايران در قرن هفتم، و اينكه اين اوضاع نابسامان با جهان آرماني موردنظر عطار فاصلة بسيار داشته است، وي در سروده‌هايش، گروه‌ها و اقشار مختلفي را كه در ايجاد و تشديد اين اوضاع آشفته نقشي داشته‌اند، مورد انتقاد و اعتراض قرار داده است.

     عطار در منظومۀ تمثیلی و عرفانی خود (منطق الطیر) می کوشد تا اعتراض خود را در قالب حكايات و تمثيل‌هاي گوناگون از گروه‌ها و قشرهاي مختلفي بیان کند مهم ترین افرادی که عطار در پی اعتراض به آنهاست عبارت‌اند از: اعتراض از جامعه عصر خویش، اعتراض از زاهدان ریای، اعتراض به خلق، اعتراض از زبان پرندگان، به شکل های متفاوت که انواع اعتراض ها را شامل می شود و اعتراض به صاحبان جاه و مقام، اعتراض به زاهدان رياي، اعتراض از شيفتگان زر و ثروت و اعتراض به صاحبان جا و مكان.

     یکی از مولفه های که عطار از آن ها استفاده می کند و به نقد جامعه خویش می پردازد وگروه های مختلفی را مورد اعتراض خود قرار می دهد؛ استفاده از زبان پرندگان است که در ابتدای کتاب بحث شده است. این پرندگان که هر کدام نماد افراد مختلفی است که در این منظومه ی عرفانی بازتاب پیدا کرده اند. و به گونه های مختلفی مورد انتقاد عطار می باشند.

     عطار کسی است که نمی تواند در برابر کجی ها و انحرافات جامعه سکوت کند؛ چرا که ظهور کرده است تا با اندیشه های والایش انسان را با عالم ملکوت برساند. بنابراین انحرافات جامعه را نمی پسندد و اعتراض خود را در قالب تمثیل  و به شکل هنرمندانه ای بیان می کند و در بيداري جامعه نقشي اساسي را ایفا می کند.

     در اين مقاله نگارنده كوشيده است تا به بررسی ادبیات اعتراضی که در منطق الطیر نمود بیشتری دارد، بپردازد و به نقد آن اشاره ای  داشته باشد.

كليدواژه‌ها: ادبیات اعتراضی، منطق الطیر، تمثیل، عطار نیشابوری